Լյարդի ցիռոզ. armeniamedicalcenter.am

Լյարդի ցիռոզը լյարդի տարբեր քրոնիկ հիվանդությունների վերջնական փուլն է: Այն ախտորոշվում է, երբ լյարդի բջիջներում (հեպատոցիտներ) փոփոխությունները դառնում են անվերադարձ:  Լյարդի բջիջները քայքայվում են բորբոքային գործընթացների հետևանքով, իսկ նրանց տեղում առաջանում է ֆիբրոզ (շարակցական) հյուսվածք:  Այս փոփոխությունները կարելի է անվանել իմունոդեֆիցիտային:

Հեպատոցիտների վնասումը լուրջ ախտաբանության պատճառ է դառնում, քանի որ նրանք շատ կարևոր գործընթացներ են իրականացնում՝ մասնակցում են  նյութափոխանակության և սեկրետոր գործընթացներին, վնասազերծում են թունավոր նյութերը:

Լյարդի ցիռոզը փուլային ընթացք ունի. այդ շրջանները որոշվում են հատուկ` Չայլդ Պյուի սանդղակով:  Անհրաժեշտ են նաև որոշ հետազոտություններ:

Առաջին աստիճանի դեպքում գրեթե բացակայում են ախտանշանները, քանի որ հիվանդությունը դեռ կոմպենսացված է: Այս շրջանում արյան մեջ ցածր է բիլիռուբինը և պրոթրոմբինային ինդեքսը` մինչև 60-80 միավոր:

Հիվանդության երկրորդ փուլում դիտվում են թուլություն, ապաթիա, գլխացավ, սրտխառնոց և փսխում, վատ ախորժակ, աջ թուլակողում` տհաճ զգացողություն, քթային արյունահոսություն, տղամարդկանց մոտ կարող է ճաղատություն սկսվել, դիտվել կրծքագեղձերի մեծացում: Զարգանում է լյարդային էնցեֆալոպաթիա և ասցիտ: Այս փուլն անվանում են սուբկոմպենսացված ցիռոզ, քանի որ հիվանդությունը դեռևս հնարավոր է վերադարձնել կոմպենսացված շրջան:

Հաջորդը վերջնային՝ տերմինալ փուլն է, երբ զարգացել է էնցեֆալոպաթիա և ասցիտ. մաշկը դեղին երանգ է ստանում, դիտվում են մկանային ատրոֆիա և սակավարյունություն: Այս փուլը վտանգավոր է լուրջ բարդությունների զարգացմամբ, որոնք կարող են մահացու ելքի հասցնել:

Այդ բարդություններից են՝ լյարդային կոման, դռներակի թրոմբոզը, լյարդի քաղցկեղը, ներքին արյունահոսությունները, նաև` վարակիչ բարդությունները:

Լյարդի վիճակը կարելի է պարզել անամնեզով, հատուկ թեստերով, որոնցում օգտագործվում են արյան հետազոտությունները, բայց ոսկե ստանդարտը լյարդի բիոպսիան  է:

Հատուկ ալգորիթմերով որոշվում են ֆիբրոզի փուլը (Ֆ0, Ֆ1, Ֆ2, Ֆ3, Ֆ4) և նեկրոբորբոքային գործընթացի աստիճանը (Ա0, Ա1 Ա2, Ա3): Այդ սանդղակն իր մեջ ներառում է 6 ցուցանիշ՝ տարիք, մարմնի զանգվածի ինդեքսը, հիպերգլիկեմիան, թրոմբոցիտների քանակը, ալբումինի մակարդակը, ասպարտատամինատրանսֆերազա և ալանինամինատրանսֆերազա ֆերմենտների փոխհարաբերությունը:

Ցիռոզի աստիճանից կախված կարելի է կանխատեսել բուժառուի կյանքի տևողությունը (3-10 տարի):

Ցիռոզի պատճառները

Պատճառները տարբեր են՝ ամենատարածվածը վիրուսային հեպատիտն է, հատկապես հեպատիտ C-ն  (97 տոկոս դեպքերում հեպատիտ C-ն է դառնում ցիռոզի առաջացման պատճառ): Կարևոր պատճառներից են նաև ալկոհոլը և որոշ դեղերի երկարատև օգտագործումը:

Ցիռոզի բնածին ձևը որոշ գենետիկ ախտաբանությունների հետևանք է (հեմոքրոմատոզ, թիրոզինոզ, գալակտոզեմիա և այլն): Լյարդի արյան շրջանառության խանգարման և երկարատև երակային կանգի դեպքում զարգանում է հիվանդության կանգային ձևը: Նյութափոխանակա-ալիմենտար ցիռոզը զարգանում է մետաբոլիկ խանգարումների հետևանքով: Երկրորդային բիլիար ցիռոզը հետևանք է լեղու հոսքի խանգարման: Եթե ցիռոզի պատճառը չի հայտնաբերվում, ախտորոշվում է կրիպտոգեն ցիռոզ:

Ախտանշանները

Ախտանշանները կախված են հիվանդության փուլից: Հիմնական ախտանշաններից են՝ անաշխատունակությունը, որովայնում տհաճ զգացողությունները, բարձր ջերմությունը, հոդացավերը: Հետազոտման ժամանակ հայտնաբերվում է փայծաղի մի փոքր մեծացում, լյարդի մեծացում և կարծրացում, նրա մակերեսի դեֆորմացիա: Ուշ շրջաններում լինում են որովայնի փքվածություն, սրտխառնոց և փսխում, դիարեա` ճարպոտ սննդից, ցավ` աջ թուլակողում: Տերմինալ փուլում դիտվում են դեղնություն, ասցիտ, ոտքերի այտուց, կերակրափողի երակների լայնացում, կարող է զարգանալ թութք:

Բուժումը

Ցիռոզի բուժումը երկարատև է, որը ներառում է նաև երկրորդային կանխարգելումը: Նշանակվում են հեպատոպրոտեկտորներ, վիտամիններ: Վիրուսային հեպատիտների ժամանակ կիրառվում են հակավիրուսային դեղեր:

Հիվանդն ընդունում է հատուկ սննդակարգ` թիվ 5: Այն պետք է ընդունել փոքր չափաբաժիններով, բացառել տապակած և ճարպոտ մթերքը, օրական խմել ամենաքիչը 1,5 լիտր ջուր: Բացառել է պետք ալկոհոլը, սահմանափակել սպիտակուցների, աղի ընդունումը:

Արգելվում են.

• քիմիական հավելումները, պահածոները,
• տապակած, աղի, մարինացված, ապխտած մթերքը,
• շոկոլադը, պաղպաղակը, քաղցրեղենը,
• կենդանական ճարպը, մարգարինը, ճարպոտ միսը, մսաջուրը,
• աղի պանիրները, յուղոտ կաթնամթերքը,
• լոբազգիները, սխտորը, սոխը, բողկը, թրթնջուկը,
• թթու մրգերը և հատապտուղները,
• քաղցր գազավորված ըմպելիքը, թունդ թեյը և սուրճը:

Հարցեր, պատասխաններ, մեկնաբանություններ